Positief werk en leefklimaat is een manier van werken waarbij je voortdurend meet hoe het leefklimaat is en daarop anticipeert. Het is geen methodiek of gestructureerde manier van werken. Je moet als team zelf bepalen wat het inhoudelijk is.

De kern is het doen van onderzoek bij personeel en cliënten op vier pijlers;

1. ondersteuning

Voelt iemand zich ondersteunt door het personeel of leiding. Kan iemand zich ontwikkelen in zijn of haar autonomie.

Afgelopen maanden heb ik een jongen ondersteund die uit een psychiatrische kliniek is gekomen en niet zelf kon bepalen waar zijn lijden vandaan komt; bijwerkingen van zijn medicijnen, gebrek aan vaderliefde, zijn persoonlijkheid of gebrek aan kennis. We hebben veel wandelingen gemaakt waarbij ik veel luisterde en hem terug gaf wat ik hoorde. Op een gegeven moment vroeg hij wat zou jij voor een advies geven aan een jongen van mijn leeftijd? We kregen een sterke band gedurende deze weken. Inmiddels woont hij zelfstandig en kon hij met terugwerkende kracht zien wat deze wandelingen hem hebben gebracht. Hij was enorm dankbaar voor deze moeilijke tijd.

2. sfeer

Een goede sfeer leidt naar ontspanning en is een basis voor groei. Wanneer er een goede sfeer heerst is er vertrouwen en een positief gevoel.

Op een gegeven moment scoorden we een 6 op sfeer. Dat is op een schaal van 1-10 niet erg goed. We hebben als team en een groepje bewoners gekeken wat er nodig was. We kwamen uit op spelletjesavonden. Het was iets super simpels, maar dit heeft zoveel bijgedragen aan een gevoel van vriendschap en gelijkwaardigheid dat de volgende meting een 8 gaf op sfeer.

3. groei

Groei is het leren van nieuwe vaardigheden. Wanneer iemand groei ervaart is er zin in iemands leven en neemt de autonomie in de wereld toe. Het gevoel over zichzelf wordt sterker.

De eerste metingen die we hadden wezen uit dat de cliënten weinig groei ervaarde. Dat is iets wat wij vreemd vonden, omdat de helft van de afdeling een eigen woning had gekregen en wij zagen hen groeien. Uiteindelijk zijn we de groei die wij zien meer gaan benoemen naar cliënten, waardoor het voor hen zelf ook zichtbaarder werd. Het bleek dat de meeste van binnen een zelfsaboterend mechanisme hadden waarin al het positieve werd overschaduwd.

4. (geen) repressie

Wanneer er oneerlijke regels zijn die voortkomen uit gevoelens van angst ontstaat er een afwerende houding. Er is geen menselijk contact en voorgaande pijlers komen niet tot bloei. Het ontstaan van repressie komt vooral voort in het werken met doelgroepen die geneigt zijn om over persoonlijke grenzen te gaan. Wanneer iemand voortdurend over zijn of haar grens laat gaan ontstaat er vroeg of laat een harde reactie naar de buitenwereld.

We hebben als afdeling veel lopen stoeien met dit fenomeen. Hoe hou je een minimum aan regels en repressie en ben je toch duidelijk en laat je niet over je heen lopen. We hebben heel lang gedacht dat het betekende geen regels, maar dat bleek niet zo te zijn. Repressie verwijst voornamelijk naar de kwaadaardigheid die in regels kunnen gaan zitten. Vanuit pijn een regel bedenken als straf. Toen we dat onderscheid konden maken hebben we bijvoorbeeld het harddrugs gebruik op de afdeling met hele duidelijke regels en in samenspraak met cliënten onder controle gekregen. Zo vertelden zei ons, dat als we mensen willen helpen met het verminderen of stoppen van gebruik we ook een klootzak moeten durven zijn en iemand fors straffen of familie betrekken (schaamte).

Elk half jaar of elk jaar worden de onderzoeksresultaten op deze pijlers in heldere grafieken en woorden verwerkt en gedeeld met de groep. Op basis van de resultaten kun je praktische acties ondernemen om de scores voor een volgend onderzoek te verhogen.

Op mijn afdeling coordineer ik deze onderzoeken en het verwerken van de resultaten. Inmiddels kan ik dat allemaal zelfstandig doen zonder hulp van de Hogeschool Leiden. Ze hebben mij daarin twee jaar goed begeleid.