Peilers Positief Leefklimaat: weinig repressie, groei, ondersteuning en sfeer.

Gisteren ben ik op een netwerkdag voor forensische zorg geweest waar Peer van der Helm een presentatie hield over waarom een positief leefklimaat zo belangrijk is. Daar waar clienten wonen heb je als instelling en hulpverlener 24 uur per dag de mogelijkheid om stress niveaus omlaag te brengen. Vooral een gevoel van steun, eigen autonomie en echt contact zijn daarbij belangrijk.

Ik heb een eigen stijl om het stressniveau bij clienten te verlagen. Ik ga mee in hun tempo en doe dingen met clienten die als een vriend aanvoelen (tv kijken, mijn fiets uitlenen, soms een paar euro geven als iemand geen eten heeft, door de stad rijden, muziek luisteren, etc.). Wanneer er iets speelt direct met hen bellen met mjn werktelefoon of op pad gaan. Kleine dingen oplossen. Deze concrete dingen resulteren in contact en in enkele weken in vertrouwen. Ik merk wanneer de innerlijke sprong van aftasten en vertrouwen is gemaakt. Dan werkt ineens alles anders. Er is bijvoorbeeld minder voor wat hoort wat, het is eerder allemaal goed. Slecht nieuws overbrengen en onderhandelen gaat dan ook veel makkelijker, omdat er een basisgevoel is van een langdurige zorgzame relatie. Het geplande traject komt er achteraan. Ik merk dat sommige clienten wanneer zij gedurende de dag stress ervaren naar me toe komen en niets speciaals hoeven. Soms gaat iemand gewoon een uur in stilte bij me zitten terwijl ik roosters maak. Het zijn die eenvoudige dingen die stress verminderen.

Alle clienten in de forensische zorg hebben, zo blijkt uit grote onderzoeken met meer dan 26.000 delinquenten, gestapelde negatieve jeugdervaringen (zie de documentaire Alicia om een indruk te krijgen). Dit is voornamelijk de oorzaak van hun afwijkende gedrag. Het idee van indelen naar diagnoses verdwijnt in deze periode wat naar de achtergrond en men begint meer te kijken naar deze jeugdtrauma’s als oorzaak. Door deze gestapelde ervaringen ontstaat er een verstoorde verwerking van impulsen en is de emotionele verwerking vaak negatief gekleurd. Zo blijkt uit een onderzoek dat clienten met veel negatieve jeugdervaringen neutrale gezichten herkennen als negatief, waardoor ze uit het niets ineens agressief kunnen reageren tegen iemand op straat die geen agressiviteit uitstraalt. Peer van der Helm maakt nog een serieus grapje dat hij bewust lachend door de klinieken loopt die hij bezoekt met deze wetenschap.

Clienten met een laag verstandelijke handycap vindt je veel terug in de hulpverlening, omdat de maatschappij enorm comples is. Deze mensen begrijpen gedurende de dag veel dingen niet wat stress en achterdocht veroorzaakt. Deze stress wordt vervolgens door wiet of andere verdoving gereguleerd. Lastige daarvan is dat ze om meerdere redenen moeilijk corrigeerbaar worden en dus weer negativiteit meemaken in de hulpverlening.

Het dagelijkse stressniveau van de clienten is vaak hoog waardoor er veel frustratie, agressie en verslaving speelt. Door de verslaving is een client niet of moeilijk corrgeerbaar. Achter dit alles zit natuurlijk dit trauma uit de jeugd. Er is vastgesteld dat een behandeling ongeveer 20% van een goed traject is. Behandeling is in een behandelsetting gemiddeld een uurtje op een dag. In de ambulante zorg met geluk een uurtje in de twee weken. Maar wat gebeurt er in die andere uren? Die liggen daar helemaal open om gebruikt te worden!! 

Een ander belangrijk aspect is weinig repressie. Dit is niet altijd makkelijk met deze doelgroep en hun problematiek. In de workshop incdentenanalyse kwamen we bijvoorbeeld op het feit dat goed afgehandelde incidenten bestonden uit een combinatie van liefde en repressie. Van allebei een beetje, maar zeker niet doorschieten in de een of ander. Er is geen juiste formule. Een referentiepunt met sancioneren kan ook zijn, wat brengt deze sanctie op de langere termijn voor deze client op. Helpt het hem of juist niet.

Dat is waar het leefklimaat komt kijken. Het blijkt meer en meer dat wanneer de ontspanning op de afdeling vorm gegeven kan worden met de creativiteit en krachten van de hulpverleners er een basis ontstaat voor herstel. Clienten ontspannen wanneer ze een gevoel hebben dat ze autonomie hebben en gesteund worden. Die steun en dat contact wat ze altijd gemist hebben. Regels en structuur zijn ook belangrijk, maar niet te veel en er mag best in overleg met de client over deze regels gesproken worden. Het leren aan regels houden geeft bijvoorbeeld al meer ruimte dan dat je je nu aan de regels moet houden. 

De recidieve cijfers in Nederland zijn lager dan in Amerika. Dit komt, omdat hier in detentie (bv TBS en ISD) behandeld wordt. De recidive bij jeugd tot 27 jaar is hoog, zo’n 90%. Dit komt onder andere door het nog niet uitgegroeid zijn van de hersenen en verslavinggevoeligheid. Later in het leven wordt de recidive van mensen uit detentie lager, zo’n 40%. In ieder geval toont onderzoek aan dan behandeling en ouder worden helpt in het terugdringen van crimineel gedrag.

Mijn ideaalbeeld is dat de verschillende behandelinstellingen beter gaan samenwerken met de afdelingen wat betreft leefklimaat. Wanneer je deze twee aspecten samenbrengt ontstaat er een traject waarbij een deel van het achterliggende trauma wordt ontladen in een leef omgeving met veiligheid en plezier. Het gaat om het verlagen van de innerlijke stress en misschien volgt er dan ook nog een verlaging van het middelen gebruik en een geslaagde integratie in de maatschappij.

Het mooie is dat het leefklimaat in de cirkel van invloed ligt van de hulpverleners. Wij kunnen dus een enorme impact hebben op een positief leven voor zwaar beschadigde mensen. Hoe mooi is dat. Dingen die anders kunnen is bijvoorbeeld de inrichting van instellingen. Het is allemaal klinisch en niet huiselijk. Het is meer gericht op dat het niet kapot gaat en dat er makkelijk schoongemaakt kan worden. Waarom niet tweede hands marokkaanse banken, kleurige vloerkleden en maffe schilderijtjes. Veel jongens op de afdeling waar ik werk hebben geen lagere school afgemaakt. Ze denken eenvoudig en lossen veel op met fysieke kracht. Wat zouden zij nu willen leren? en kunnen/willen we ze dat bieden? Ze staan bijvoorbeeld erg open voor meditatie, ademhalingsoefeningen, yoga, etc. Stressmanagement technieken. Maar misschien zijn er wel dingen waar we geen weet van hebben.

Er is nog van alles te verbeteren op het gebied van een positief leefklimaat.