In het werkelijk luisteren kan er verandering plaatsvinden in jezelf en bij de ander.

Luisteren bestaat uit nieuwsgierigheid, acceptatie, congruentie en aandachtige stilte. Het is een enorm levendig en creatief proces.

Door met nieuwsgierige aandacht de client werkelijk willen begrijpen en jezelf inbrengen wanneer iets je raakt en stiltes laten vallen waarin de client zichzelf kan ontdekken ontstaat er relatie en aansluiting. Dit heb je nodig om de werkelijke hulpvraag te horen en de vermogens van iemand te herstellen.

Invullingen, adviezen, vergelijkingen of andere oplossingsgerichte interventies achterwege laten hebben als effect dat de ander zich gehoord en gezien kan voelen.

Werkelijk luisteren zie ik niet vaak terug in de kern van het werk, waarschijnlijk omdat het ons niet echt geleerd wordt. Wat ons als hulpverlener geleerd wordt is vooral oplossingsgericht te werk gaan volgens de cultuur van de afdeling.

Nieuwsgierig zijn naar de belevingswereld van de ander is nieuwsgierig zijn naar de context, structuren en gevoelens waarmee iemand de wereld interpreteert. Dit kan alleen wanneer je je eigen context, structuren en gevoelsreacties even opzij zet en bereid bent om volledig in de wereld van de ander te gaan.

Het is bijvoorbeeld bekend dat clienten met een traumatische opvoeding de wereld meer als een dreiging zien en ervaren dan iemand die veilig is opgegroeid. Een neutraal gezicht kan bijvoorbeeld als agressief ervaren worden. Dit is mogelijk, omdat het zenuwstelsel wat in chronische stress kan verkeren voortdurend signalen van gevaar afgeeft aan de hersenen.

Werkelijk luisteren ontspant deze stress. Dit wordt ook wel co-regulatie genoemd. De client heeft iemand nodig om tot ontspanning te komen.

We zijn dan misschien geen therapeut als hulpverlener, we werken wel met meestal zeer beschadigde mensen. Dat is goed om rekening mee te houden.

Verandering bij personeel en clienten gebeurt juist door de focus op verandering weg te halen en te leggen op het begrijpen waarom iemand iets doet of niet doet. Het samen onderzoeken in veiligheid brengt het proces van verandering op gang.

De relatie en de context zijn er al, door te vertragen en aandacht aan dit moment te besteden komen ze naar de voorgrond.

Dit faciliteer ik met alle werkvormen die ik aanbied. Je wordt een fijnproever van dit moment in relatie met de ander. Het is een mindfull wakker zijn in het moment waarin de relatie met de ander het object van de aandacht is.

Waar mijn aandacht in het luisteren naar clienten ook heen gaat is het omgaan met het verschil in belevingswereld van de client en de hulpverlener. Ik werk bijvoorbeeld veel met jongens uit de criminaliteit en die hebben straatgedrag. Niet klikken, hierarchie bepalen, hosselgedrag, verslavinggedrag, etc. Clienten kunnen tegen elkaar goed te keer gaan en bot zijn. Die communicatie verloopt grillig. Wanneer je dat zelfde bij de hulpverlener doet heb je snel een time out of schorsing te pakken. Rapporteren lijkt al best op klikken als de client jou iets in kwetsbaarheid en eerlijkheid vertelt. Hoe verwarrend is dat? 

Ik werk al zeker vijftien jaar met harddrugs verslaafde mensen en pas recentelijk kan ik echt zien wanneer iemand vanuit zijn verslaving met mij contact maakt of vanuit zijn vrije persoon die wil groeien in de wereld.

Of de achterdochtige schizofrende client die werkelijk geloofd dat jij (en de wereld) hem probeert te benadelen of zelfs te vergiftigen. Iedereen die hij of zij ziet is met hem of haar bezig. En als hij of zij geen medicatie van mij aanneemt is er het risico van gedwongen opname. Wat is dan je relatie? Hoe creeer je veiligheid voor je client?